Ng’amba (El Niño) ya 2026/27: Ivyo Ŵalimi ŵa mu Malawi Ŵakwenera Kumanya na Kuchita Sono

Vula yakwamba yingapangiska mbumba kuchimbilira kupanda mbuto zakudula. Kweni usange maji ghanyoweska pachanya pera pa dongo, mbuto zingamera ndipo pamanyuma zingafwa para vula yaleka kulutilira. Pa nyengo ya El Niño, chakuzirwa nkhopa yayi, kweni kumanya ivyo vyasimikizgika kale na ivyo vichali kukhumbikwira kusimikizgika na ŵakamanya vya nyengo mu Malawi.

Ivyo vyasimikizgika pa 19 August 2026

NOAA ni wupu wa boma la United States wakuchemeka National Oceanic and Atmospheric Administration. Chigaŵa chake cha Climate Prediction Center chikulaŵisiska Nyanja ya Pacific na mlengalenga kuti chimanye umo El Niño yiliri na umo yingazamuŵira. Uthenga wa NOAA wa pa 13 August 2026 ukuti El Niño yikulutilira kukhora ndipo pali mwaŵi wakujumpha 90 pa 100 kuti yiŵe yankhongono chomene mu nyengo ya 2026/27.

Mlimi wa mu Malawi wakwenera kumanya ivi chifukwa NOAA yikupeleka chenjezgo lakwambilira para ngozi za nyengo zingasintha. Kweni uthenga wake wa charu chose ungapeleka yayi deti lakupandira panji unandi wa vula iyo yingawa mu chigaŵa cha Malawi.

DCCMS ni Dipatimenti ya Kusintha kwa Nyengo na Ntchito za Nyengo ya boma la Malawi. Ntchito yake nkhulondezga nyengo ya mu charu na kupeleka uthenga wa nyengo ya chaka, wa mu maboma, kweniso wa mazuŵa ghachoko. Kwa mlimi wa mu Malawi, uthenga wa DCCMS ngwakuzirwa chomene chifukwa ukuyowoya vya nyengo ya kuno ndipo ukusinthika pafupipafupi. Wonani uthenga uphya wa DCCMS wa nyengo kweniso wa mazuŵa khumi, ndipo woneseskani deti ilo uthengawo ukafumiskikira. Uthenga uphya ukafuma, gwiriskirani ntchito uphya m’malo mwa wakale.

Vinthu vitatu vyakumanya pambere mundapande chimanga

1. Wonani uthenga wakuzomerezgeka wa nyengo wa chigaŵa chinu. Uthenga wa El Niño wa charu chose ukuyowoya mwakudunjika yayi umo nyengo yizamuŵira mu chigaŵa chinu.
2. Wonani chinyezi mwa kukumba dongo. Vula yati yawa, kumbani malo ghanandi kuti muwone usange dongo lanyowa mpaka pa kuya kwakupandira, m’malo mwa kunyowa pachanya pera.
3. Wonani vya nyengo vya mazuŵa khumi ghakulondezgapo. Gwiriskirani ntchito uthenga uphya wa nyengo na ulongozgi wa ŵalangizi ŵa vyaulimi pambere mundapande panji kugwira ntchito yikuru ya m’munda.

Palije deti limoza lakupandira ilo lingagwira ntchito pa minda yose. Ŵerengani ulongozgi wa nyengo yakupandira chimanga na mipata.

Nozgani Munda Mwamahara Nangauli Ng’amba Yindasimikizgike

Nozgani mikwakwa, mabeseni ghakusungira maji panji ngalande kuyana na mtundu wa dongo na umo malo ghakukhilira. Sungani maji gha vula agho ngakukhumbikwa, kweni maji ghakujumpha muŵe na nthowa yakuti ghafumire. Vyakukhala vya mbuto (mapesi) vyambura matenda mungavigwiriskira ntchito nga ntchinga ya dongo para ŵalangizi ŵazomerezga. Mungaviwotchanga yayi.

Gwiriskirani ntchito kompositi wakukhwima panji manyowa ghakuvunda makora pa malo ghakwenelera. Manyani malo gha dongo lambura nkhongono, lamchenga, lakukokoloka panji agho maji ghakutemwa kwimilira. Dongosolo la chonde cha nthaka la gawo ndi gawo likulongosora chifukwa icho vigaŵa vyakupambana vya munda vikwenera kusamalirika mwakupambana.

Sankhani Mbuto Mwamahara

Sankhani mbuto zakuzomerezgeka izo nyengo yake yakukhwimira yikukolerana na chigaŵa chinu. Fumbani wakuguliska panji mlangizi kuti wamulongosolerani ivyo vyalembeka pa thumba. Mbuto zakukhwima luŵiro panji zakuzizipizga chilangalanga zingachepeska ngozi, kweni zikung’anamura yayi kuti muzamuvuna nadi.

Usange muli na malo ghakukwana, chakurya chakukwana kweniso ŵanthu ŵakugwira ntchito, ntchiwemi kulima chimanga pamoza na nyemba zakwenelera m’malo mwa kuthemba mbuto yimoza pera.

Nozgani maji, viŵeto na feteleza pamoza

Vula yichedwa panji yikuwa mwambura kukhazikika, yikukhwaska maji gha pa nyumba, chakurya cha viŵeto na mapesi ghakukhala m’munda. Sungani maji pa malo ghakuvikilirika ndipo nozgani vyakumweramo viŵeto. Sankhani mapesi ghawemi ghakubenekelera dongo, ndipo ghanyake musunge kuŵa chakurya cha viŵeto.

Mungasazgiranga panji kuchepeska feteleza chifukwa cha zina la El Niño pera yayi. Mtundu, mlingo na nyengo yakuthirira feteleza vikuthemba mbuto, dongo, chinyezi na ulongozgi uphya. Para mwasimikizga ulongozgi wa chigaŵa chinu, ŵerengani ulongozgi wa malo ghakwenelera kuthira feteleza wa chimanga.

Vinthu Vyakuwona Pambere Mundapange Chakusankha Sabata Iyi

• Lembani uthenga wa nyengo, uko mwawutora na deti ilo ukafumiskikira.
• Lembani unandi wa vula iyo yawa na kuya kwa chinyezi mu malo ghanandi.
• Lembani mtundu wa mbuto, nyengo yakukhwimira na chigaŵa icho yikwenelera.
• Lembani suzgo leneko la chigaŵa cha munda: maji ghakuchimbira, dongo lakwuma luŵiro panji maji ghakwimilira.

Vyakusankha ivyo mulimi wangakumana navyo

Kasi Ng’amba (El Niño) yikung’anamura kuti minda yose mu Malawi yizamuŵa na chilangalanga? Yayi. El Niño yingasazgirako chiopsezo cha vula yichoko panji chilangalanga, kweni chikung’anamura yayi kuti vigaŵa vyose vizamukhwaskika mwakuyana. Ntheura, pakunozgekera ulimi winu, londezgani uthenga wa nyengo wa Malawi kweniso wa chigaŵa chinu.

Kasi nipande para vula yakwamba yawa? Chakwamba, wonani chinyezi pa kuya kwakupandira kweniso uthenga uphya wa nyengo wa mazuŵa khumi.

Kasi nigule feteleza wakusazgirako sono? Mungaguranga chifukwa chakupulika waka vya El Niño yayi. Chakwamba ghanaghanirani ukuru wa munda, mbuto izo mupandenge, mtundu na mlingo wa feteleza, dongo, chinyezi kweniso ulongozgi wa ŵalangizi ŵa vyaulimi.

Magwero gha nkhani iyi ghakasimikizgika pa 20 August 2026. Uthenga wa nyengo ukusintha, ntheura pambere mundapange chakusankha pa ulimi winu, wonaniso uthenga uphya wa NOAA wakukhwaskana na El Niño kweniso wa DCCMS wakukhwaskana na nyengo ya ku Malawi.