Feteleza wa Ngoma mu Malawi: Basal na Top Dressing

Feteleza wakupeleka chandulo chiwemi para mtundu wakwenelera wathirika pa nyengo yiwemi na kuŵikika apo misisi ya chimanga yingafikira. Mungakoperanga mlingo wa munda unyake kwambura kufumba yayi. Dongo na vula vikupambana mu vigaŵa vya Malawi, ntheura ulongozgi wakwenelera malo ghanyake ungananga ndalama panji vyakumera kunyake.

Gwiliskirani ntchito nkhani iyi pakunozgekera, kweni simikizgani mtundu, mlingo na nthowa yakupimira na mulangizi wa ulimi. Usange mungayezga dongo, gwiliskirani ntchito ivyo mwasanga pakusankha vyakukhumbikwa.

Basal na Top Dressing Vikugwira Ntchito Zakupambana

Basal fertilizer wakuthirika pakupanda panji ngoma chichali kuchita kumera. Wakupa vyakukhumbikwa pa kukura kwa misisi na chakumera chichoko. Top dressing wakuthirika parangoma chakhazikika ndipo kanandi wakupa nitrogen yakovwira mahamba na khuni kukura.

Buku la Farmer Field School la Unduna wa Ulimi likupeleka chiyelezgero cha 100 kg pa hekitala ya 23:21:0+4S nga ni basal, kufuma apo 150 kg pa hekitala ya urea masabata ghatatu panji ghanayi pamanyuma pakumera. Ichi ntchiyelezgero cha ulongozgi, mlingo wa munda uliwose yayi. Mtundu na mlingo vikuyana na chigaŵa, dongo na chakumera.

Mungasinthanga DAP, NPK, CAN panji urea chifukwa chakuti thumba linyake ndilo lilipo yayi. Vili na vyakukhumbikwa vyakupambana. Mulangizi wamovwirani kusintha ulongozgi kuyana na feteleza uyo wakuguliskika mu chigaŵa chinu.

Nyengo Yakuthilira Feteleza

Pakupanda panji pamanyuma pakumera

Thirani basal pakupanda panji pa nyengo yakwamba iyo ŵakuphalira mu chigaŵa. Buku la Unduna likuzunura pakupanda panji mazuŵa ghankhondi mpaka ghankhondi na ghaŵiri pamanyuma pakupanda.

Feteleza waleke kukhwaska mbuto. Muŵikani kumphepete kwa malo ghakupandapo ndipo benekani na dongo. Para feteleza wakora mbuto panji misisi yichoko wangayiwotcha. Londezgani kuzama na mtunda uwo mulangizi walongora pa mizere panji mikhwawa yinu.

Masabata ghatatu panji ghanayi pamanyuma pakumera

Thirani top dressing para chingoma chikukura makora, kanandi masabata ghatatu panji ghanayi pamanyuma pakumera. Mungagomezanga mazuŵa pera yayi. Wonanimso kuti chingoma chakhazikika na kuti dongo lili na maji ghakovwira.

Kafukufuku wa mu Malawi wakulongora kuti nyengo yiwemi na kugaŵa nitrogen mu vigaŵa kungawovwira chimanga kugwiliskira ntchito vyakukhumbikwa makora. Usange ulongozgi wa mu chigaŵa ukuti mlingo ugaŵike, londezgani magawo agho ghaperekeka.

Mungathiranga urea pa dongo lakomira chomene, lakuzura maji panji pambere vula yikuru yindize yayi. Thirani para dongo lili na maji na mwaŵi wa vula yichoko, kufuma apo benekani kuyana na ulongozgi.

Nthowa Yakuthilira

1. Simikizgani ulongozgi. Fumbani mtundu, mlingo, nyengo na ukuru wa munda, ndipo ŵazgani label ya thumba. 2. Pimani munda. Sinthani mlingo wa hekitala ku ukuru weneko wa munda winu. 3. Gwiliskirani ntchito chakupimira chakulinganizgika. Makapu gha mu nyumba, vivundikiro na mawoko vikupambana. 4. Vikililani thupi. Vwarani magolovesi na skapato zakujalika; gezani para mwamara. Sungani feteleza kutali na ŵana, viŵeto, chakurya na maji. 5. Ŵikani na kubenekera. Ŵikani unandi wakuyana pa malo ghakwenelera, kutali na mbuto na khuni, kufuma apo benekani na dongo. 6. Sungani mbiri. Lembani mtundu, unandi, munda, zuŵa, vula na msinkhu wa chingoma.

Gegani Kutaya Feteleza

• Mungagwiliskiranga ntchito mlingo umoza kwambura ulongozgi wa mu chigaŵa yayi.
• Mungaŵikanga feteleza pa mbuto, mahamba panji khuni yayi.
• Mungapimiranga mwakughanaghanira panji kusintha mtundu kwambura kuŵerengera vyakukhumbikwa yayi.
• Mungathiranga nitrogen yose mwaluŵiro para ulongozgi ukuti yigaŵike yayi.
• Mungathiranga top dressing pa chimanga icho chikupwetekeka chomene na chilangalanga panji maji ghanandi yayi.
• Mungaghanaghananga kuti manyowa ghanjira m’malo mwa feteleza pa mlingo wakukhazikika yayi.

Manyowa ghakupora panji compost vikovwira dongo na kusazgako vyakukhumbikwa. Thirani mwaluŵiro kuti visazgike na dongo ndipo fumbani umo vingasinthira mlingo wa feteleza wa mchere. Ndondomeko yiwemi yingasazga vyakukhwaskika vya vyakumera, nyemba, manyowa, compost na feteleza wakupimika makora.

Nozgekerani kuwonaso munda

Simikizgani unandi wa mbuto na ulongozgi wa kupanda na mipata. Usange mbuto zikuzgora mwakupambana, lembani vigaŵa vyakulopwa na pulani ya chonde cha dongo ndipo yezgani pH pambere mundaghanaghane za kusazgirako feteleza.

Mafumbo Agho Ghakufumbika Kanandi

Kasi ningathira urea para dongo lakomira?

Lindilirani maji ghakwenelera mu dongo na ulongozgi wa vula. Urea uyo wali pachanya pa dongo lakomira wangagwira ntchito makora yayi, ndipo vula yikuru yingawusamuska kutali na misisi.

Feteleza waŵe pafupi wuli na chimanga?

Waŵe pafupi kuti misisi yifikire kweni waleke kukhwaska mbuto panji khuni. Mtunda ukupambana na nthowa yakupandira, ntheura londezgani ivyo mulangizi walongora.

Kasi manyowa ghangatora malo gha feteleza yose?

Pa mlingo wakukhazikika yayi. Uwemi wa manyowa ukupambana. Kuyezga dongo panji ulongozgi wa mu chigaŵa vikukhumbikwa kuti mumanye vyakukhumbikwa ivyo vyachali.

Kasamaliriro kawemi ka feteleza kakukhumbikwira kupima makora, nyengo yiwemi na ulongozgi wa mu chigaŵa. Simikizgani ulongozgi, pimani makora, vikilirani mbuto na khuni, ndipo sungani mbiri.

*Nkhani iyi njakusambizga pera. Feteleza uyo wakukhumbikwa wakupambana na dongo, vula, mtundu wa ngoma na chigaŵa. Simikizgani mtundu, mlingo na nthowa yakupimira na mulangizi wa ulimi wa mu Malaŵi pambere mundathire.*